TRIỂN VỌNG KINH TẾ 2017

 

 

Mục tiêu của Chính phủ đặt ra cho năm 2017 là khá tham vọng, bao gồm tăng trưởng nhanh hơn (6,7%), kiềm chế lạm phát (4%) và thâm hụt ngân sách ở mức thấp hơn (3,5% GDP). Trong các mục tiêu này, có lẽ mục tiêu tăng trưởng cao hơn là khả thi nhất, do có các động lực tăng trưởng rõ rệt, bao gồm:

 

Nhu cầu tiêu dùng trong nước tiếp tục có mức tăng trưởng mạnh mẽ, nhờ vào môi trường lãi suất được duy trì ổn định và xu hướng gia tăng của tầng lớp trung lưu. Đây có thể nói là yếu tố nội lực cơ bản nhất của tăng trưởng, trong bối cảnh tình hình thế giới có nhiều biến động với sự lên ngôi của chủ nghĩa bảo hộ mậu dịch.

 

Đầu tư phát triển, trong đó chủ yếu là đầu tư vào cơ sở hạ tầng, sẽ quay lại đà tăng trưởng sau khi một năm tăng trưởng chậm trong năm 2016. Đối với đầu tư phát triển từ ngân sách nhà nước, Chính phủ dự kiến sẽ tăng khoảng 36% trong năm 2017 so với cùng kỳ năm trước. Ngoài ra giải ngân vốn ODA cũng có thể sẽ tăng trở lại sau khi giảm 20% vào năm 2016, do áp lực giải ngân gia tăng để có thể tận dụng tối đa các khoản vay ưu đãi trước khi Việt Nam sẽ chính thức trở thành nước có thu nhập trung bình vào cuối năm 2017.

 

Về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, việc vốn đăng ký giảm trong năm 2016 có thể sẽ không có tác động nhiều đến giải ngân trong năm 2017, do có nhiều dự án có thể sẽ được cấp phép và giải ngân trong năm, bao gồm các dự án nhiệt điện lớn (Vũng Áng 2, Nghi Sơn 2).

 

Các ngành có mức tăng trưởng chậm trong năm 2016, như nông nghiệp, khai khoáng có khả năng hồi phục trở lại do tình hình thời tiết bớt khó khăn hơn (nông nghiệp) và giá hàng hóa cơ bản đang trong xu hướng tăng (khai khoáng).

 

 

Mục tiêu kiềm chế lạm phát có lẽ là thách thức khá lớn cho năm 2017. Với cách tính chỉ số CPI mới (theo mức trung bình), lạm phát 2017 sẽ ở mức vượt mục tiêu ngay từ tháng đầu tiên của năm 2017, tạo ra thách thức lớn cho mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô. Điều này trái ngược với năm 2016, khi lạm phát đầu năm ở mức rất thấp tạo ra nhiều dư địa cho chính sách tiền tệ cũng như việc điều hành giá. Đối với chính sách tiền tệ, ngoài áp lực từ lạm phát gia tăng, việc thiếu vốn của các ngân hàng thương mại cũng làm ảnh hưởng tiêu cực tới khả năng tăng trưởng tín dụng cao để hỗ trợ tăng trưởng. Cụ thể:

 

Tăng trưởng tín dụng ở mức 17-18% trong các năm vừa qua đã đẩy chỉ số tổng dư nợ tín dụng/GDP ở mức cao nhất trong 10 năm trở lại đây, tạo ra các rủi ro cho hệ thống ngân hàng.

 

Sức ép tăng vốn đối với các ngân hàng thương mại gia tăng khi hệ số an toàn vốn (CAR) giảm từ mức trung bình 14% trong năm 2014 xuống khoảng 12,7% trong năm 2016. Hệ số này tại các ngân hàng thương mại Nhà nước còn thấp hơn, và không tăng vốn thì khả năng tăng trưởng tín dụng sẽ rất hạn chế.

 

Tăng trưởng tín dụng trong các năm vừa qua phần nhiều đến từ cho vay cá nhân (trong đó hơn một nửa là các khoản vay mua nhà). Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước vẫn xác định rõ tính rủi ro của hoạt động cho vay bất động sản và ngành bất động sản cũng khó có mức tăng trưởng mạnh từ năm 2017, nên tăng trưởng đến từ nguồn cho vay bất động sản có thể đã đạt đỉnh và chậm lại trong các năm tới.

 

Đối với chính sách tiền tệ, tỷ giá cũng là mối quan tâm lớn của các thành viên thị trường. Tăng trưởng xuất khẩu có thể khó khăn hơn khi mà các hàng rào thuế quan có thể sẽ được dựng lên ngày càng nhiều, trong khi nhập khẩu sẽ tăng mạnh cùng với đà hồi phục của tăng trưởng kinh tế, sẽ có thể làm cán cân thương mại quay trở lại mức thâm hụt. Nguồn kiều hối có thể cũng chịu nhiều áp lực khi Cục dự trữ Liên bang Mỹ tăng lãi suất, trong khi lãi suất tiền gửi ở Việt Nam đối với USD vẫn duy trì ở mức 0%. Tất cả những điều này có thể gây ảnh tiêu cực tới cán cân thanh toán. Tuy vậy, ở chiều ngược lại hoạt động đầu tư gián tiếp của các nhà đầu tư nước ngoài được kỳ vọng sẽ gia tăng trong năm 2017, khi tốc độ thoái vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp lớn gia tăng, và điều này sẽ cân bằng được các áp lực lên tỷ giá và giúp Ngân hàng Nhà nước tiếp tục có sự chủ động trong điều hành tỷ giá. Về lãi suất, việc gia tăng lạm phát sẽ gây áp lực lên lãi suất tiền gửi, trong khi lãi suất cho vay có thể vẫn được giữ ổn định nhằm thúc đẩy tăng trưởng.

 

Đối với mục tiêu thâm hụt ngân sách ở mức thấp hơn, tuy có rất nhiều kỳ vọng vào sự đổi mới trong cách quản lý chi tiêu ngân sách cho năm 2017, nhưng việc giảm mạnh thâm hụt ngân sách xuống mức 3,5% GDP cũng sẽ là một thách thức và thâm hụt ngân sách tiếp tục hạn chế khả năng sử dụng chính sách tài khóa phục vụ mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng.

 

Năm 2017, Luật Ngân sách Nhà nước mới sẽ được đưa vào áp dụng, trong đó thay đổi cách tính bội chi ngân sách (chủ yếu bỏ phần chi trả nợ gốc khỏi chi ngân sách). Để dễ so sánh, mức bội chi ngân sách 2016 ước tính ở mức 5,64% GDP theo cách tính cũ (mục tiêu 2016: 4,95% GDP), quy đổi ra cách tính mới sẽ ở mức khoảng 4,33% GDP. Điều này đồng nghĩa với việc ngay cả theo cách tính mới, thì việc đưa bội chi ngân sách về mức 3,5% GDP không hẳn chỉ là việc thay đổi cách tính toán, mà còn bao gồm các nỗ lực cân bằng thu chi mạnh mẽ hơn trong bối cảnh nợ công đã đạt (và có thể đã vượt) ngưỡng 65% GDP.

Cụ thể, về phía chi ngân sách, mục tiêu của chính phủ là giảm chi thường xuyên khoảng 5% trong năm 2017. Với việc chi thường xuyên chiếm trên 70% chi ngân sách hàng năm, việc giảm này sẽ tạo điều kiện để tăng đầu tư phát triển. Trong khi đó, đối với chi ngân sách, nhiều khoản thu liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu, dầu thô và từ các doanh nghiệp nhà nước đang có xu hướng giảm (do thực hiện các Hiệp định Thương mại tự do, giá dầu giảm, và việc thực hiện cổ phần hóa và thoái vốn tại các doanh nghiệp nhà nước).

 

Nhìn một cách tổng thế, việc chú trọng vào việc tái cấu trúc ngành nông nghiệp (thích ứng với biến đổi khí hậu, nâng cao giá trị gia tăng, khuyến khích nông nghiệp công nghệ cao, cho phép tích tụ ruộng đất v.v…) và ngành dịch vụ (đặc biệt là du lịch) sẽ tạo ra các động lực mới cho hoạt động tăng trưởng. Trong bối cảnh xu hướng bảo hộ mậu dịch gia tăng, việc tập trung phát triển nội lực, chú trọng vào tiêu dùng nội địa, tận dụng cơ hội của chính bản thân của một quốc gia có dân số trẻ, tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng là các định hướng lớn để Việt Nam có thể tăng trưởng bền vững.

Tiếp